Geleceğe Dönüş (Back to the Future) Film Analizi: Bir Bilimkurgu Efsanesinin Anatomisi

Geleceğe Dönüş (Back to the Future) Analizi: Efsanenin Detayları

Yönetmen koltuğuna Robert Zemeckis’in oturduğu filmin senaryosunu yine Zemeckis ve Bob Gale birlikte yazmıştır. Filmin oyuncu kadrosunda Michael J. Fox, Christopher Lloyd, Lea Thampson, Crispin Glower ve Thomas F. Wilson gibi birbirinden yetenekli ve başarılı oyuncular yer alıyor. Bilimkurgu seven herkesin gönlünde taht kurmuştur ve gerçek anlamıyla bir “Efsane“ olmuştur…

Filmin Konusu

Film 1985 yılında çekilmiştir. Filmin ana karakteri Marty Mcfly(Michael J. Fox), tipik bir seksenler Amerikan gencidir. Haşarı, yaramaz, düzensiz… Ve de rock’n roll meraklısı… Tabii bir de sevgilisi vardır. Marty’nin en yakın arkadaşı, tuhaf buluşları olan ve etrafta “Deli” olarak bilinen Doc. Emmet Brown(Christopher Lloyd)’dur.

Marty bir gün Doktor’un zaman makinasına çevirdiği bir arabayla(Delorean), bir aksilik sonucu 1955 yılına gider. Burada istemeden annesi ve babasının gençlik dönemlerine denk gelip, onların bir şekilde tanışmalarını engeller. Ve çok daha kötü bir şey olur: Marty’nin annesi Lorraine(Lea Thampson) Marty’e aşık olur. Tabii bu Marty’nin ileriki hayatını etkileyecektir ve en kısa sürede annesi ve babasının tanışmalarını, birbirlerine aşık olmalarını sağlayamazsa kendisi de yok olacaktır. Burada Marty’nin, Bif(Thomas F.Wilson)’la girdiği mücadele anlatılır. Bu mücadele sonunda Marty, annesi ve babasını birbirine aşık etmeyi başarır ve 1985 yılına geri döner. Tabii 1955 yılındaki Doc. Emmet Brown’u zor da olsa ikna etmiş ve onun yardımıyla bunu başarmıştır. Zaman makinasının geleceğe gitmek için ihtiyacı olan 1.21 Jigovatlık enerjiyi de bir yıldırım vasıtası ile elde ettiklerini unutmamak gerek.

Önemli Ayrıntılar ve Diyaloglar

Filmin başlarında Marty okuldaki seçmelere çıkıp, grubu fazla gürültülü olduğu gerekçesiyle kabul edilmediğinde Jennifer ile konuşmaktadır ve Jennifer demo kasedini bir yapım şirketine göndermesi konusunda Marty’e ısrar etmektedir. Marty de “Ya beğenmezlerse, ya başarısız olduğumu söylerlerse, ya defol git ufaklık sende gelecek yok derlerse, ben böyle bir şeye katlanabileceğimi sanmıyorum” der.

Filmin ilerleyen kısımlarında Marty geçmişe gittiğinde babasının bilimkurgu hikayeleri yazdığını görür ve okumak ister fakat George okutmaz ve “Ya beğenmezlerse, ya işe yaramaz biri olduğumu söylerlerse, böyle şeyleri insanların anlaması kolay olmaz herhalde” der.. Marty de bir iki saniye kadar düşünür kendini ve “Hayır hiç zor değil…” der kısık sesiyle..

İngilizce Kelime Oyunları ve Çeviri Sorunları

Diyaloglar, sadece İngilizcede anlam ifade edebilen çok pis kelime oyunları içermektedir. O yüzden ister altyazılı izlensin, ister Star’ın efsane Yekta Kopan dublajlısı izlensin, yine de bazı diyaloglar anlaşılmamaktadır. İlla ki İngilizce anlayıp, İngilizce seyretmek gerekmektedir.

Örneğin ilk filmde, 1955 yılındaki cafede Marty telefon edip geri döndüğünde tezgahtar ile aralarında şöyle bir diyalog geçer:

• Tezgahtar: Bir şey ısmarlayacak mısın evlat?
• Marty: Bir soda alayım. (Veya bir su alayım, hede alayım. Burası çevirmenin insafına kalmış)
• Tezgahtar: Bir şey ısmarlamazsan sana hesabı veremem. (Farklı bir çeviride de su isteyen Marty’ye “su veremem başka bir şey söyle” diyor. Niye su veremiyorsa artık)
• Marty: Tamam. Bir diyet kola verin o zaman.
• Tezgahtar: Eğer kola istiyorsan dostum, bunu ödeyebilmelisin.
• Marty: Bana sadece içinde şeker olmayan bir şey verin, olur mu?

Bu diyaloglardan hiçbir şey anlaşılmaz. Marty hesap istemedi ki “bir şey ısmarlamadan hesabı veremem” diyorsun. Hem ısmarladı ya işte. Soda istedi. Para ödeyemem falan da demedi ki “kola için para ödemelisin” diye belirtiyorsun. Hem öyle olsa tezgahtar “kola için para ödemelisin” dediğinde, “ödeyeceğiz herhalde bedava içecek halimiz yok” demesi lazımdı, niye fikrini değiştirip koladan vazgeçiyor? Dünyanın en anlamsız diyaloğu oluyor biz dublajlı veya altyazılı izleyenler için.

Oysa ki bu diyaloğun orijinali nasıldır?

• Tezgahtar: Are you gonna order something, kid?
• Marty: Give me a Tab.
• Tezgahtar: I can’t give you a tab unless you order something.
• Marty: Right. Give me a Pepsi Free.
• Tezgahtar: You want a Pepsi, pal, you’re going to pay for it.
• Marty: Just give me something without any sugar in it, okay?

Marty şekersiz içecek seven bir arkadaştır. Kolayı olsun, gazozu olsun diyetinden, şekersizinden içer. Bunu filmin en başlarında görürüz. Tab, İngilizcede hesap anlamına gelen bir kelimedir. Aynı zamanda da Coca Cola Company’nin 1963 yılında yani Marty’nin bulunduğu yıldan sonraki yıllarda çıkardığı şekersiz içecektir. Yani Marty ilk cümlede “bana bir Tab ver” demektedir. Ama tezgahtar Tab’in ne olduğunu bilmediğinden Marty’nin hesap istediğini zannetmekte ve “bir şey içmedin ki neyin hesabını vereyim” demektedir.

Daha sonra Marty Pepsi Free istemektedir. Pepsi Free dediği Pepsi’nin şekersiz ve de kafeinsiz ürününün ticari adı. “Madem Coca Cola’nın şekersiz içeceğinden yok, o zaman Pepsi’nin şekersizinden ver” demek istemektedir. Fakat o yıllarda daha bu ürünlerin diyeti henüz üretilmemiş demek ki, tezgahtar Pepsi Free’yi de “beleş Pepsi” diye anlamakta ve “Pepsi istiyorsan ödeme yapman gerekir” demektedir. En sonunda Marty pes edip “şekersiz ne varsa onu ver bari” demektedir. Bu diyaloğu, espriyi bozmadan çevirmenin imkanı yok.

Diğer Önemli Ayrıntılar

• Marty’nin Doctor Brown’in laboratuarında gitarını taktığı alet CRM 114 olarak isimlendirilmiş. Bu isim ayrıca Dr Strangelove filmindeki mesaj çözücünün ismiymiş. Ayrıca 2001 A Space Odyssey filmindeki Jüpiter aracının seri numarasıymış.
• Marty’nin zaman yolculuğu yaptığı 5 Kasım Time After Time filminde yapılan zaman yolculuğu tarihi ile aynıdır.
• Filmin açılışındaki TV’de haber sunucusu Robert Zemeckis’in yönettiği Used Cars filminde oynayan Deborah Harmon’dır.
• Filmin Fransız versiyonunda Marty 1955’te uyandığında annesi ona Calvin Klein yerine Pierre Cardin, İtalyan versiyonunda ise Levi Strauss diye hitap ediyor.
• Marty’nin yatağının başında kısaca görünen RQ isimli dergi (Reference Quarterly) sadece profesyonel kütüphanecilere hitap eden bir dergidir.
• Doctor Brown’un zaman makinesi deneyi için Marty ile buluştuğu yerin adı Twin Pines Mall‘dur. Marty zamanda geri gidince çamlardan birini devirir. Filmin sonunda aynı yere geldiğinde ismi Lone Pine Mall olarak değişmiştir.
• Einstein kısa zaman gezintisinde saat 1.21 ‘de dönmüştür. Delorean’ın zamanda yolculuk etmesi için gereken enerji 1.21 Gigawatt‘tır.
• Eric Stoltz gene de filmde görünmektedir. Libya’lılar Marty’e ateş ettiğinde Marty araba atlar, ama atlayan kişi Eric Stoltz’dur.
• Filmin başındaki cipi kullanan kişi Kevin Pike‘tır, filmin özel efekt süpervizörü.
• 1955’teki saat kulesi aynı zamanda H. G. Wells’in hikayesine dayalı 1960 yapımı The Time Machine filmindeki kuleyle aynıdır.
• Doctor Brown’un 1950’lerdeki ofisinde duvarda dört tane fotoğraf vardır: Isaac Newton, Benjamin Franklin, Thomas Edison ve Albert Einstein.
• 1955’teki yemek salonunun ismi “Lou’s Diner” dır. 1985’de ise aynı yer “Lou’s Aerobic Center” dır.
• “Emmett” karakterinin ismi “Time” kelimesinin ters hece olarak okunuşundan geliyormuş (Em-it).
• Libyalılar Marty ve doktoru kovalarken, doktor tabancasını alır ve üç kez ateş eder ama tabanca boştur. Ayrıca Marty 1885’e giderken doktor üç kez ateş eder.
• Zaman yolculuğuna ulaşmak için zaman makinesi saatte 88 mil yapması gerekmektedir. 8 rakamı yana doğru çevrildiğinde sonsuzluğu sembol eder.

Filmin Künyesi

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Marty 1955’e hangi araçla gidiyor?

Dr. Emmett Brown’un zaman makinesine dönüştürdüğü bir DeLorean ile gidiyor.

2. Twin Pines Mall ismi neden Lone Pine Mall olarak değişti?

Çünkü Marty 1955 yılına gittiğinde Dr. Brown’un bahsettiği çam ağaçlarından birini arabayla devirmiştir. Bu durum geleceği değiştirmiş ve AVM’nin ismi “Tek Çam” olmuştur.

3. Marty neden “Calvin Klein” olarak çağrılıyor?

1955 yılında annesi Lorraine, Marty’nin iç çamaşırının üzerinde yazan markayı gördüğünde onun adı olduğunu sanmıştır.