1964: ONİBABA FİLMİNİN ÇÖZÜMLEMESİ

Onibaba (1964) Film Künyesi

• Özgün Adı: Onibaba (鬼婆)
• Türkçe Adı: Kadın Katiller / Şeytan Kadın
• Yönetmen: Kaneto Shindō
• Senaryo: Kaneto Shindō
• Yapımcı: Hisao Itoya, Tamotsu Minato, Setsuo Noto
• Görüntü Yönetmeni: Kiyomi Kuroda (Siyah-Beyaz)
• Müzik: Hikaru Hayashi
• Kurgu: Enoki Kazuı
• Yapım Yılı: 1964
• Ülke: Japonya
• Dili: Japonca
• Tür: Korku, Dram, Fantastik, Gerilim
• Süre: 103 Dakika

İnceleme: Onibaba Filminin Görüntüsel Çözümlemesi

Filmin temelinde, Orta Çağ Japonyası’ndaki iç savaşlar sırasında geçen doğaüstü bir dram yer almaktadır. Oğlu savaşa gidip dönmemiş yaşlı bir kadının, geliniyle birlikte yaşadıkları bataklıklarda gelip geçen yaralı askerleri tuzağa düşürerek öldürmeleri; ardından bu askerlerin silah ve teçhizatlarını yiyecek karşılığında satarak geçimlerini sağlamaları konu edilmektedir.

14. yüzyıl Japonyası’nda, Nanboku-chō döneminde Kuzey ve Güney hükümdarlıkları arasında uzun süreden beri devam eden iç savaş sırasında, zorla askere alınan ama bir daha geri dönmeyen savaşçı Kichi’nin yaşlı annesi ve karısı Jitsuko; insan boyundaki yabani otlarla (susuki otları) kaplı bataklık bir bölgede fakirlik içinde hayatta kalmaya çalışırlar. Kichi’nin dönmesini beklerken o bölgeden gelip geçen, yolunu kaybetmiş yaralı askerleri sazlıklarda tuzağa düşürerek öldürürler. Sonra da üzerlerinde ne var ne yoksa soyarlar; çıplak cesetlerini ise bataklıktaki derin bir kuyuya atarlar. Askerlerin değerli silah ve zırhlarını, yiyecek karşılığında civardaki bir tüccara satarak geçimlerini sürdürürler.

Gelini kendisini terk ettiği takdirde bu işi yalnız başına sürdürürken aç kalacağı endişesine kapılan yaşlı kadın, bu birlikteliğe engel olmak için çareler aramaya başlar. Hatta bu hoyrat ve kaba saba adama, gelini yerine kendisiyle yatmasını bile teklif eder ama ret cevabı alır. Bir sonraki aşamada ise gelinine, yaptığı zina yüzünden (Kichi’nin ölüp ölmediği bile kesin değildir) cehennemde çekeceği ıstıraplarla ilgili korkunç hurafeler anlatmaya başlar. Yani onu elinde tutabilmek için dini inançlarını kullanmaya kalkar. Bu da fayda etmeyince, ikilinin geceleri buluşmalarını engellemek ve gelinini adamdan uzak tutmak için son bir çözüme başvurur: Öldürdüğü samuraylardan birinin korkutucu maskesini alarak kendi yüzüne takar. Maske sayesinde gece karanlığında şeytani bir yaratık görünümü kazanan yaşlı kadın, ölmüş kocasını aldattığı için cezalandırılacağı inancına kapılan gelinini korkutmayı başarır. Ama bu kez daha da garip bir şey olur ve maske kadının yüzüne yapışır kalır.

Sert ve vahşi sahnelerle dolu olan film, ilk planda savaş şartlarının ve bunun getirdiği kargaşa ile kıtlığın insanları vahşileştirerek zalimleştirmesi temasını işler. Filmde, Orta Çağ Japonyası’nda çok uzun süren ve kimin kazandığı belli olmayan bir iç savaşın bir avuç insanı nasıl etkilediği üzerine yoğunlaşılmıştır. Uzun süren savaş ve zorla askere almalar nedeniyle tarımsal üretim neredeyse durmuştur. İnsanlar hayatta kalabilmek için temel dürtüleriyle hareket ederler. Ortada bir cehennem tasviri vardır. Yaşlı kadın ve gelininin içinde yaşadığı bataklık bölge, susuki otları adı verilen insan boyunda yabani sazlarla kaplıdır. Sürekli olarak rüzgârla dans edercesine dalgalanan bu otlar, filmin karakterlerinden biri gibidir.

İnsan doğası, cinsellik sembolizmi, din, tabu ve erdem üzerine ilginç alt metinler barındıran filmde; cesetlerin atıldığı derin kuyu kadın cinsel organını simgeler. Gelinle adamın bataklıkta çırılçıplak koşmaları Adem ve Havva’yı çağrıştırır. Cinsellik de tıpkı cinayet gibi en doğal ve saf haliyle betimlenir.

B) Gösterge Çözümlemesi

• Gösterge: Maske, İnsan, Doğa, Sıradanlık, Şiddet.
• Gösteren: Kadın, Cinayet, Doğa, Psikolojik Etkiler.
• Gösterilen: Korku, Öfke, Şiddet, Cinsellik, İnanç.

Bu filmde gösterilenleri alt grupta inceleyebiliriz: Filmde yaşlı kadının gelinini korkutmak için kullandığı Maske, eski Japonya kültüründe varlığını sürdürmüş bir inanç geleneğidir. Yine filmde gelinin ve erkeğin çıplak olması, Adem ile Havva’nın sembolik olarak anlatımıdır; bu bir metafordur.

C) Dizisel ve Dizimsel Gösterge

Bu başlık altında iki temel karşıtlık verilmiştir:

• İnanç – İnançsızlık
• Korku – Korkusuzluk
• Cinsel Dürtüler – Cinsel Kaçınma
• Şiddet – Sevgi

Filmin çözümlenmesinde oluşturulan bu farklılıklar, verilmek istenen mesajın ögelerini ortaya çıkarmaktadır.

D) Kodlar

Bu filmde sıradan insanın ele alınması, filmin temel kodu olarak gözümüze çarpmaktadır. Onibaba’da insanlar hep ufak tefek kalırken, onları upuzun sazlıkların çevrelediği gölün etrafında dolanırken görürüz. Bu uzun ve salınan sazlıklar; dünyanın ve insanları çevreleyen toplumun sembolüdür. (Yönetmenin diğer filmi Kuroneko’da da çalılıklar aynı sembolik sonla kullanılır.) Uzun, sık ve salınan sazlıklar; bahsettiğimiz “sıradanların” yaşadığı, ağaların ve politikacıların gözlerinin ulaşamadığı dünyayı temsil eder.

E) Metafor ve Metanomi Kullanımı

Filmde çıplaklık (yani cinsellik), sazlıklar ve maske temel metaforlar olarak kullanılmıştır.

F) Sonuç

Sonuç olarak 1964: ONİBABA filminin ana konusu insanlığın hikâyesidir. 1964 Japonya yapımı bu fantastik korku filmi, birçok ülkede özgün adıyla, ara sıra da o dildeki karşılığıyla gösterilmiştir. Türkiye’de bazı kaynaklarda adı doğrudan Onibaba olarak geçse de, bir kaynakta Türkçe adının “Kadın Katiller” olduğu belirtilmiştir.

Japon folklorunda ihtiyar kadın görünümündeki insan yiyen canavarlara Onibaba adı verilmektedir; film adını bu efsaneden almıştır. Onibaba’da asıl tarihsel ilgi; sıradan insanlara ve onların karşılarına çıkan günlük açmazlar karşısında kendilerini taşıyabildikleri enerjilerine odaklanmaktadır.